Ik ontdekte het voordehandliggende - mijn ware natuur - meer dan 25 jaar geleden in een workshop geleid door Douglas Harding. Harding was ontwaakt tot wie hij werkelijk was in India in de jaren veertig. Hij was toen 33. Toen ik hem in 1970 ontmoette, was Harding begonnen met het ontwikkelen van zijn 'experimenten' - een pakket van bewustwordings-oefeningen die verbazingwekkend doeltreffend zijn in het wakker maken van mensen tot hun ware natuur. Het gaat hier in feite om 'wetenschappelijke experimenten' die de hypothese uittesten dat je ware zelf niet enkel voor de hand liggend is maar eveneens grenzeloos, tijdloos, stil...

ACHTERGROND

Vooraleer ik meer uitweid over deze experimenten zou ik graag enkele jaren teruggaan in het verleden en vertellen hoe Douglas Harding tot zijn "realisatie" kwam.

Douglas Harding, geboren in 1909, groeide op in een strikt fundamentalistische christelijke sekte in Engeland. Toen hij 21 was, stapte hij uit deze sekte omdat hij, naar eigen zeggen, zelf wilde ontdekken hoe de wereld in elkaar stak, eerder dan op dogmatische wijze te horen te krijgen wat hij moest geloven.

Hij ging zijn dagelijkse boterham verdienen als architect, maar begon zich meteen een van de diepste, eeuwige vragen van de mensheid te stellen: "Wie ben ik?" Zijn methode van zelfonderzoek was eerder filosofisch dan religieus. In de jaren dertig en veertig werd de filosofie in toenemende mate beïnvloed door de ideeën van Albert Einstein en diens relativiteitstheorie. Terwijl Harding de aard van de wereld onderzocht, werd het duidelijk voor hem, alsook voor anderen in die tijd, dat de verschijning der dingen, hemzelf inbegrepen, afhankelijk was van de positie van de waarnemer.

Bijvoorbeeld, het blad waarop deze tekst staat, is slechts een blad op ongeveer een halve meter afstand van je ogen. Op zeer kleine afstand is het enkel wat vezels en nog dichterbij gaat het om moleculen, atomen, elektronen... Met andere woorden: het heeft zoals een ui lagen van verschijningsvormen. Jij en ik zijn ook zo. Op een bepaalde afstand bezien zijn we duidelijk menselijk, maar niet zo bij nader onderzoek; als we dichterbij komen, dan zijn we cellen, moleculen, etc. En op grotere afstand? Dan verschijnen we als een stad misschien, dan een land, dan de planeet aarde, het zonnestelsel, de melkweg... (zie figuur)

Zo ver geraakte Harding, maar dan bleef hij steken. Wat zat er in het centrum van al deze lagen, wat was de werkelijkheid achter al deze verschijningsvormen? Het leek onmogelijk het laatste laagje van de ui weg te pellen - er was steeds nog een laagje dieper. Op zekere dag zag hij in een filosofieboek een tekening van de Duitse filosoof Ernst Mach. Deze tekening illustreerde wat Mach kon zien van zijn eigen lichaam als hij naar zijn voeten keek - niet hoe hij eruitzag voor anderen, niet hoe hij er in de spiegel uitzag, maar zijn eigen 'eerste persoons'-uitzicht van hemzelf. Bijgaande tekening is een gelijkaardige schets door een vriend van mij.

De tekening van Mach was voor Harding de 'prikkel' die het laatste laagje voor hem weg pelde. Hij hield ermee op om naar het centrum van de dingen te gaan en keerde zijn aandacht naar zichzelf - en keek meteen recht in het centrum van zijn eigen ui, zijn eigen zelf. Deze ervaring van zelfverwerkelijking beschrijft hij in zijn boek 'On Having No Head' (letterlijk vertaald 'Over het hebben van geen hoofd') In die tijd, de periode van de tweede wereldoorlog, was hij in het Britse leger in India.

In het boek schrijft hij zelf:

"Wat er op dat ogenblik in werkelijkheid gebeurde, was iets absurds eenvoudig en allesbehalve spectaculair. Juist op dat ogenblik hield ik op met denken. Redeneringen en fantasieën en al het mentale gebabbel stierf zachtjes weg. Voor één keer ontbrak het me aan woorden. Ik vergat mijn naam, mijn menselijkheid, mijn ding-zijn, alles wat 'ik' of 'mij' of 'mijn' kon genoemd worden. Verleden en toekomst vielen weg. Het leek alsof ik op dat ogenblik geboren werd, helemaal nieuw, gedachteloos, onschuldig, bevrijd van alle herinnering. Er bestond enkel het Nu, dat huidig moment en wat er in aanwezig was. Kijken was voldoende.

En wat ik vond waren kaki broekspijpen die naar beneden toe eindigden in een paar bruine schoenen, kaki mouwen die zijdelings eindigden in een paar bleke handen, en de kaki voorkant van een hemd dat naar boven toe eindigde in... absoluut niets of wat-dan-ook! En zeker niet in een hoofd.

Het kostte mij geen tijd om vast te stellen dat dit niets, dit gat waar een hoofd had moeten zijn, geen gewone leegte was, niet een louter niets. Integendeel, het was heel vol. Het was een uitgestrekte leegheid die in alle richtingen gevuld was, een niets dat ruimte bood voor alles - ruimte voor gras, bomen, donkere verre bergen met hoog erboven besneeuwde toppen die als een rij hoekige wolken langs de hemel leken te trekken. Ik had een hoofd verloren en won een wereld. " (de vertaling komt uit 'Leven zonder Hoofd' - uitgeverij Altamira)

Ten gevolge van deze 'realisatie' schreef Harding een filosofisch werk, The Hierarchy of Heaven and Earth, dat zeer diepgaand de betekenis van deze ontdekking onderzocht. Maar gedurende 18 jaar kwam hij er niet toe om de ervaring zelf met iemand te delen - een lange tijd om iets belangrijks voor jezelf te houden! Uiteindelijk lukte het hem toch - en langzamerhand verspreidde zich zijn waarheid. De verspreiding werd deels ook in de hand gewerkt door het uitwerken van de experimenten. Een aantal van Hardings experimenten zal aan bod komen in de workshop die ik in november op 'Natuurlijk Genezen' kom geven. Ik wil er hier toch al iets over vertellen.

DE HOOFDELOZE EXPERIMENTEN

het doel van deze experimenten is je ware identiteit te onderzoeken: wie ben je werkelijk? Dit is niet op de eerste plaats wie je bent voor anderen, wat je verschillende rollen zijn in de wereld, welk psychologisch type je bent... Neen, de vraag is wat of wie je werkelijk bent in je kern, daar waar je nu bent, voor jezelf. Aangezien jij alleen daar bent, in je eigen centrum, ben jij de enige en uiteindelijke autoriteit in deze plek - je meest innerlijke identiteit. In een workshop leer je dus geen nieuwe reeks overtuigingen, maar je leert naar jezelf te kijken, te kijken in je eigen diepste zelf.

De experimenten zijn gebaseerd op de actuele ervaring van jezelf in het huidige moment - niet op wat je je inbeeldt of herinnert over jezelf. De doeltreffendheid van deze experimenten komt voort uit hun directheid en hun eenvoud. Ik meen dat ze een belangrijke doorbraak kunnen betekenen op het vlak van het delen van wie we werkelijk zijn in de wereld.

Als gevolg van hun doeltreffendheid en hun beroep op eenieders directe ervaring kunnen ze dienen om elke hiërarchie van goeroes en leerlingen, of van priesters als bemiddelaars tussen god en gelovigen te ondermijnen. De waarheid is een radicaal voorstander van de gelijkwaardigheid van alle mensen!

Het zou de experimenten onrecht doen om te pogen ze allemaal in dit artikel te beschrijven. Er zijn immers dozijnen van zulke experimenten of 'testen'. Elk ervan verkent een ander aspect van 'zien wie je werkelijk bent'. Het beste wat je kan doen is naar een workshop komen. Maar de volgende oefening, die bedrieglijk simpel is, kun je nu al proberen. Wijs met je vinger naar een voorwerp voor je. Bemerk vorm en kleur ervan. Wijs dan naar je voeten, neem hun vorm en kleur waar. Wijs nu naar je romp, zie de kleur en vorm ervan. Wijs nu naar waar anderen je gelaat waarnemen. Welke kleur en vorm zie je nu?

Misschien ken je de volgende zen-koan die naar een gelijkaardig iets verwijst. 'Hoe ziet je oorspronkelijk gelaat eruit, het gezicht dat je had voordat je ouders werden geboren?' Los deze koan op en je lost alle koans op, terwijl je ontwaakt tot je ware natuur. In feite is zen verwant met de weg van hoofdeloosheid.

Vandaag nog las ik het volgende in een boek over zen: 'Lin Chi zei op zekere dag in een lezing dat in zijn klomp van rood vlees er een Werkelijke Man Zonder Status is. En dat deze voortdurend binnenkomt en buitengaat doorheen de deur van je gelaat. Zij die hem nog niet gezien hebben, zouden dat eens moeten proberen, aldus Lin Chi.'

In de belangrijkste religieuze tradities zul je hier en daar verwijzingen vinden naar de ervaring en de betekenis van 'hoofdeloosheid'. Rumi, de grote Perzische dichter, roept 'Onthoofd jezelf!' en 'Word zien, zien, zien!' op een andere plaats verklaart hij: 'Hij die zijn eigen Gelaat aanschouwt, diens licht is groter dan het licht der schepselen. Ook al sterft hij, zijn zien is eeuwigdurend, omdat zijn zien het zien is van de Schepper.'

Zulke uitspraken moet je niet blindelings geloven. Het komt erop aan ze te testen door je eigen ervaring. Want jij bent de autoriteit betreffende jezelf, niet Rumi of iemand anders. Maar de getuigenis van grote zieners als Rumi is het waard even je aandacht te krijgen.

DE MENSELIJKE EVOLUTIE

Tenslotte wil ik 'hoofdeloosheid' plaatsen in de context van individuele en collectieve evolutie. Toen we werden geboren, waren we allemaal 'zonder hoofd'. Zo was onze eigen kijk op onszelf. We hadden nog nooit in een spiegel gekeken, nooit een foto van onszelf gezien (en indien toch, dan hadden we toch niet begrepen dat het om onszelf ging), en natuurlijk begrepen we de taal niet. Toen je in je wieg lag zag je je benen, je armen, het gezicht van je moeder en je vader, wat zich in de kamer bevond - maar nooit je eigen hoofd. Je werd geboren helemaal open voor de wereld, één met de wereld. Deze vroege toestand van een mensenleven wordt algemeen aanvaard door psychologen, ofschoon meestal niet verklaard in termen van 'hoofdeloosheid'.

Dag na dag werden we opgevoed om onszelf van de buitenkant te bekijken, van op een afstand waarop ieder van ons een hoofd heeft. Ouders, leraars, vrienden..., allen weerspiegelden ze onze gezichten (en natuurlijk ook de rest van onze verschijning). We keken in de spiegel en leerden ons in te beelden dat het gezicht dat we daar zagen werkelijk ook op onze schouders stond.

In dit opvoedingsproces leerden we onze hoofdeloosheid te vergeten. Er kwam een ogenblik dat we in alle opzichten onze ervaring van open-zijn uitveegden. In deze toestand zagen we nu onszelf zoals de anderen ons zagen: als voorwerpen in de wereld. Wij krompen effectief van immens-zijn naar beperkt-zijn, van één-zijn met de wereld naar afgescheiden-zijn. En in dit proces leerden we dat we sterfelijk zijn.

Ontdekken wie je werkelijk bent is opnieuw wakker worden voor je natuurlijke en oorspronkelijke immensiteit - je ongeboren grootsheid. Deze grootsheid of immensiteit ging nooit weg. We vergaten haar gewoon. Wellicht moesten we dat doen, we konden niets anders. Het is zelfs van levensbelang te leren wie we zijn als individuen - om zelfbewust te worden. Menselijk zelfbewustzijn is jezelf zien van de buitenkant, op een zekere afstand van enkele meters of zo.

De herontdekking van het voordehandliggende - van het verschil tussen wat lijkt te zijn voor anderen (een ding in de wereld) en wat je blijkt te zijn voor jezelf, op een afstand van nul meter (een niet-ding dat vol is van de wereld) is de volgende natuurlijke stap na het verwerven van zelfbewustzijn. Deze negeert het zelfbewustzijn niet, maar omvat het.

Deze evolutionaire reis van pre-zelfbewustzijn naar zelfbewustzijn naar post-zelfbewustzijn of Zelfbewustzijn is de reis die de menselijke soort in haar geheel aan het maken is. De grote spirituele meesters van het verleden waren voorlopers van deze ontwikkelingssprong, van deze mutaties in bewustzijn zo je wil. Ik geloof dat we nu op weg zijn naar een tijd dat Zelf-realisatie de norm is eerder dan de uitzondering. Ik hoop het. Het zou wel eens kunnen dat de mensheid niet overleeft tenzij we deze sprong maken. Het geweldige is dat we nu communicatie-netwerken hebben om zulke levensbelangrijke informatie zeer snel rond te sturen. En de experimenten van Douglas Harding zijn een onderdeel van deze huidige bewustzijnsverandering.

Ongetwijfeld heeft dit artikel vragen bij je opgeroepen. Dat hoop ik althans. Een gewone reactie op hoofdeloosheid is bijvoorbeeld: 'Ja, ik kan mijn eigen hoofd wel niet zien, maar ik kan het aanraken.' of: 'wat gebeurt er als je blind bent?' Of: 'welke invloed heeft hoofdeloosheid op persoonlijke relaties?' Hier is geen plaats om in te gaan op deze en andere vragen. De weg voorwaarts is ook niet eenvoudig een van academische discussies. Er is een uitgebreide reeks experimenten die beroep doen op je directe ervaring, die deze vragen onderzoeken.